علت سفت شدن فرمان هیدرولیک

مقدمه

سیستم فرمان هیدرولیک به کمک پمپ و روغن مخصوص، نیروی لازم برای گردش چرخ‌ها را تأمین می‌کند. وقتی فرمان بیش از حد سفت می‌شود، یعنی این سیستم کارایی خود را از دست داده یا بخشی از آن دچار مشکل شده است. کارشناسان هشدار می‌دهند که بی‌توجهی به این علائم باعث افزایش اصطکاک و خطر آسیب جدی به بخش‌های مکانیکی می‌شود؛ بنابراین بررسی علت و رفع آن، از هزینه‌های سنگین‌تر جلوگیری می‌کند. در ادامه مهم‌ترین دلایل سفت شدن فرمان هیدرولیک و راهکارهای اولیه بررسی شده‌اند.

کاهش یا آلودگی روغن هیدرولیک

کمبود روغن یکی از شایع‌ترین علل سفت شدن فرمان است. هنگام کم بودن سطح روغن یا وجود نشتی، فشار هیدرولیک کاهش می‌یابد و چرخاندن فرمان سخت می‌شود. همچنین اگر روغن به دلیل کهنگی یا ورود آلودگی غلیظ شود، اصطکاک افزایش یافته و عملکرد پمپ مختل می‌شود. تعویض دوره‌ای روغن و بررسی مخزن به‌منظور اطمینان از عدم وجود نشتی، نخستین اقدام توصیه‌شده است.

خرابی پمپ یا تسمه هیدرولیک

پمپ هیدرولیک، روغن را تحت فشار به جعبه فرمان ارسال می‌کند. در صورت فرسودگی پمپ یا گیرکردن پره‌های آن، فرمان سفت و گاهی همراه با صدای ناله یا زوزه می‌شود. مقالهٔ کارنامه توضیح می‌دهد که خرابی پمپ به‌ویژه در سرعت‌های پایین یا هنگام پارک، بیشترین اثر را دارد و نیازمند تعمیر یا تعویض است.

از سوی دیگر، پمپ به کمک تسمهٔ سرپانتین یا تسمهٔ وی شکل از میل‌لنگ نیرو می‌گیرد. اگر تسمه ترک‌خورده یا شل باشد، پمپ به درستی نمی‌چرخد و فرمان سخت می‌شود. این موضوع در بسیاری از خودروها باعث صدای جیغ هنگام استارت نیز می‌شود؛ توصیه شده که تسمه‌های معیوب یا خشک‌شده تعویض شوند. مقالهٔ Pro Auto Diagnostics نیز تأکید می‌کند که تسمهٔ خراب باعث لغزش و کاهش قدرت به پمپ می‌شود، بنابراین بازدید دوره‌ای آن ضروری است.

خرابی جعبه فرمان و بخش‌های مکانیکی

اگر پمپ و روغن سالم باشند، ممکن است مشکل از جعبه فرمان (Rack & Pinion) یا جعبه دنده یا اجزای مکانیکی باشد. ساییدگی دندانه‌ها یا یاتاقان‌های جعبه فرمان باعث ایجاد مقاومت و سفتی می‌شود. همچنین مفصل‌های میلهٔ فرمان (Tie Rods) و بلبرینگ‌های ستون فرمان در اثر فرسودگی یا ضربه دچار بازی یا زنگ‌زدگی می‌شوند؛ این موضوع علاوه بر سفتی، به ایجاد کشیدگی فرمان به یک سمت منجر می‌شود. در خودروهای قدیمی، خرابی بلبرینگ‌های ستون فرمان نیز به عنوان دلیل احتمالی سفت شدن فرمان مطرح شده است. در صورت بروز چنین مشکلاتی، تعویض قطعات فرسوده و تنظیم مجدد سیستم فرمان توصیه می‌شود.

مشکلات تایر و تعادل چرخ‌ها

گاهی سفت شدن فرمان به دلیل مسائل بیرونی سیستم هیدرولیک رخ می‌دهد. فشار کم باد تایرها یا تفاوت اندازهٔ تایر و رینگ با استاندارد کارخانه باعث افزایش اصطکاک و سفتی فرمان می‌شود. استفاده از تایرهای بسیار پهن نیز مقاومت بیشتری ایجاد می‌کند. مقالهٔ Haffenwash اشاره می‌کند که عدم تراز چرخ‌ها (Alignment) در اثر برخورد با جدول یا دست‌انداز نیز به کشیده شدن خودرو و سختی فرمان منجر می‌شود. بنابراین تنظیم باد و تراز بودن چرخ‌ها را فراموش نکنید.

ورود هوا به سیستم و عوامل دیگر

وجود هوا در مدار هیدرولیک علاوه بر ایجاد صدای قل‌قل یا هیس، باعث اختلال در گردش روغن و سفت شدن فرمان می‌شود. این اتفاق معمولاً پس از باز کردن شیلنگ‌ها یا تعویض قطعات رخ می‌دهد و باید سیستم هواگیری شود. نشت روغن از شیلنگ‌ها، واشرها یا کاسه‌نمدهای پمپ نیز در مقالهٔ Haffenwash به‌عنوان یکی از دلایل اصلی سفتی فرمان معرفی شده است. در نهایت، آلودگی یا غلظت بیش از حد روغن در اثر گرمای زیاد یا ورود ذرات، فشار را کاهش داده و فرمان را سنگین می‌کند.

راهکارهای پیشگیری و نگهداری

برای جلوگیری از سفت شدن فرمان هیدرولیک اقدامات زیر توصیه می‌شود:

• بازرسی منظم سطح روغن و استفاده از روغن استاندارد؛ تعویض روغن در فواصل مشخص از تجمع رسوب و غلیظ شدن آن جلوگیری می‌کند.
• چک‌کردن وضعیت شیلنگ‌ها و واشرها برای اطمینان از عدم وجود نشتی و ورود هوا.
• بازدید دوره‌ای تسمهٔ سرپانتین و تعویض آن در صورت مشاهدهٔ ترک، خشک‌شدگی یا شل بودن.
• تنظیم باد تایرها و بالانس چرخ‌ها برای کاهش اصطکاک و جلوگیری از کشیده شدن فرمان.
• تعویض قطعات فرسودهٔ جعبه فرمان و مفصل‌ها به‌محض مشاهدهٔ لقی یا صداهای غیرعادی.
• سرویس دوره‌ای پمپ و سیستم فرمان به منظور شناسایی زودهنگام مشکلات و کاهش احتمال خرابی‌های پرهزینه.

نتیجه‌گیری

سفت شدن فرمان هیدرولیک اغلب نتیجهٔ کاهش یا آلودگی روغن، خرابی پمپ و تسمه، آسیب دیدن جعبه فرمان و اجزای مکانیکی، یا مشکلات تایر و تنظیم چرخ‌هاست. با مراقبت منظم از سیستم فرمان، بررسی سطح و کیفیت روغن، توجه به صدای غیرعادی و نشتی‌ها و تعویض به‌موقع قطعات فرسوده می‌توان از این مشکل جلوگیری کرد و ایمنی رانندگی را افزایش داد.